【聚焦深度】深圳女律师曾媛的“被精神病”争议：一场关于血缘、举报与公权力的现实警示【In-Depth Focus】Shenzhen Female Lawyer Zeng Yuan’s "Involuntary Psychiatric Commitment" Controversy: A Real-World Warning on Bloodlines, Whistleblowing, and Public Power【Diepgaande Focus】De controverse rond de "gedwongen psychiatrische opname" van de vrouwelijke advocaat Zeng Yuan uit Shenzhen: Een waarschuwing uit de praktijk over bloedverwantschap, klokkenluiden en openbare macht

Noot van de redactie: Een Chinese vrouwelijke advocaat uit Shenzhen, afgestudeerd aan de rechtenfaculteit en in het bezit van een beroepskwalificatie, stelt dat zij drie opeenvolgende keren door de politie en de buurtgemeenschap naar een centrum voor geestelijke gezondheidszorg is gestuurd vanwege haar strijd voor haar rechten, haar zoektocht naar familie en haar meldingen over een advocaat van hetzelfde kantoor. Politiearchieven en rechterlijke uitspraken tonen echter een heel andere dimensie. Terwijl een juridisch professional persoonlijk te maken krijgt met een identiteitsdoolhof en de problematiek van gedwongen medische opname, werpt *Focus on China* samen met u een blik achter de schermen van deze casus om de dieperliggende strijd tussen lokaal bestuur en de bescherming van individuele rechten in China te onderzoeken.

Inleiding: Het "uithangbord" voor het politiebureau en een wanhopige jurist

Op de avond van Chinees Nieuwjaar in 2024, een moment waarop de Chinese samenleving traditioneel in gezinskring samenkomt, bevond de 31-jarige praktiserende advocaat uit Shenzhen, Zeng Yuan, zich in een uiterst geïsoleerde positie.

Nadat haar pogingen om via de politie hulp te krijgen bij het zoeken naar haar familie op niets waren uitgelopen, ging een geëmotioneerde Zeng op de eerste dag van het nieuwe jaar naar het Gaoxin-politiebureau in Shenzhen en vernielde het karakter "人" (mensen) op het uithangbord buiten het bureau. Vervolgens werd zij opnieuw overgebracht naar het Shenzhen Kangning Ziekenhuis, waar zij vier dagen werd vastgehouden. Volgens haar eigen relaas was dit de derde keer dat zij "gedwongen naar een psychiatrisch ziekenhuis werd gestuurd".

Opvallend is dat bij alle drie de opnames de diagnoses van het ziekenhuis aantoonden dat er "geen vastgestelde psychiatrische aandoening" was, en dat zij telkens binnen enkele dagen op eigen initiatief het ziekenhuis verliet. De opeenvolgende gedwongen opnames leidden er echter direct toe dat zij werd ontslagen door het Jingsh Advocatenkantoor, waarbij zij was aangesloten, waarmee haar professionele carrière in puin viel.

Van extreme acties om haar familie te vinden en het melden van schandalen binnen haar advocatenkantoor, tot gedwongen opnames en een mislukte rechtszaak tegen de politie: de ervaringen van Zeng Yuan zijn niet alleen een persoonlijk en familiaal drama, maar brengen ook gevoelige kwesties onder de publieke aandacht, zoals de grenzen van de toepassing van de Chinese Wet op de Geestelijke Gezondheidszorg, mazen in de administratieve bevolkingsregistratie en het toezicht op het functioneren van de openbare macht.

I. Een verscheurde identiteit: De botsing tussen het persoonlijke verhaal en de officiële archieven

In de documenten die Zeng Yuan aan de media en het publiek heeft gepresenteerd, wijt zij haar leed aan het "onrechtmatig wissen" van haar oorspronkelijke bevolkingsregistergegevens tijdens haar jeugd.

Volgens haar verklaring heeft haar vader, Zeng Zhiming (een medewerker van de douane in Shenzhen, ID-nummer: 440301196507072954), na de scheiding van haar moeder, Chen Yanling (ID-nummer: 359001196408020067), de vader-dochterrelatie ontkend en via de politie haar registratiegegevens laten wissen. Hierdoor verkeerde zij langdurig in een schemergebied waarin zij "onvindbaar" was. Nadat haar moeder, Chen Yanling, in 2022 in de vrouwengevangenis van Guangzhou aan een ziekte overleed en andere familieleden van moederszijde achter elkaar aan ziekten overleden, verklaarde zij dat zij al 17 jaar achtereen alleen Oud en Nieuw had gevierd en vurig verlangde naar het vinden van haar biologische familie van vaderszijde.

Officiële juridische documenten in het bezit van *Focus on China* tonen echter een volstrekt tegenovergesteld beeld.

Volgens het "Rapport Identificatie Verdachte en Vergelijking Strafrechtelijk Verleden" (Zaaknummer: 2583202500189571) uitgegeven door het Gaoxinqu-politiebureau van de Nanshan-divisie van het Shenzhen Municipal Public Security Bureau:

Tegenstrijdig ID-nummer: De politiesystemen registreren het werkelijke ID-nummer van Zeng Yuan als 432524198910232545 (regio-code Loudi, provincie Hunan), en niet het nummer beginnend met "440301..." uit Shenzhen dat zij zelf claimt.

Tegenstrijdige leeftijd en geboortedatum: Officiële archieven tonen aan dat zij is geboren op 23 oktober 1989, in plaats van de door haar geclaimde datum van 2 januari 1993 (een verschil van bijna vier jaar).

Administratieve sancties: Het rapport vermeldt expliciet dat zij op 10 juli 2022 door de Nanshan-divisie van het Shenzhen Municipal Public Security Bureau voor 20 dagen administratief is gedetineerd.

In de ogen van buitenlandse waarnemers is deze diepe kloof tussen de "persoonlijke perceptie" en de "nationale database" uiterst ongebruikelijk. Was er in het verleden sprake van een historisch lek in het Chinese bevolkingsregistersysteem, of heeft de betrokkene onder langdurige psychische druk een verstoord identiteitsbeeld ontwikkeld? Dit blijft het meest raadselachtige fundament van de gehele kwestie.

II. Melding van schandalen en "technische opsporing": Van conflicten met het advocatenkantoor tot confrontatie met de openbare macht

Zeng Yuans andere gevoelige status is die van advocaat. Binnen het Chinese stelsel moeten advocaten doorgaans verbonden zijn aan een advocatenkantoor om hun beroep te mogen uitoefenen.

Volgens Zengs eigen relaas heeft zij in 2020, toen zij verbonden was aan het Zhongben Advocatenkantoor, haar kantoorgenoot Ming Zhenxing aangegeven wegens het vermoedelijk faciliteren van prostitutie en het omkopen van personeel van staatsbedrijven en overheidsinstellingen om opdrachten te verwerven. Omdat de zaak betrekking had op staatsbelangen, startte de politie vervolgens technische opsporingsmaatregelen (technische surveillance) tegen haar. Ming Zhenxing verspreidde bovendien beweringen onder cliënten dat haar "herkomst onbekend is en zij mogelijk een spion is". Dit leidde ertoe dat Zeng haar pijlen richtte op een ander doel: van het aangeven van een malafide collega verschoof haar strijd naar het rapporteren van de politie wegens het onrechtmatig inzetten van technische opsporingsmiddelen.

Deze confrontatie escaleerde in de daaropvolgende twee jaar scherp en leidde rechtstreeks tot de drie incidenten waarbij zij naar een psychiatrisch ziekenhuis werd gestuurd:

【Eerste opname】 September 2022 Anleiding voor het conflict: Het voortdurend rapporteren van onrechtmatige technische opsporing door de politie. Initiatiefnemer: Het Gaoxin-politiebureau stuurde haar in samenwerking met de lokale vrouwenbond vastgebonden naar het ziekenhuis. Reactie ziekenhuis: Het Kangning Ziekenhuis stelde geen psychiatrische stoornis vast; zij verliet het ziekenhuis diezelfde dag. Betrokkene stelt dat zij tijdens deze periode is onderworpen aan hardhandige verhoren.

【Tweede opname】 Maart 2023 Anleiding voor het conflict: Het weigeren van langdurige voedselhulp (rijst) van de buurtgemeenschap en het protesteren door rijst te dumpen bij het politiebureau. Initiatiefnemer: Het Jingsh Advocatenkantoor, het Gaoxin-politiebureau, de lokale vrouwenbond en familieleden werkten hierin samen. Reactie ziekenhuis: De arts stelde vast dat er "geen sprake was van een psychische aandoening" en zij verliet het ziekenhuis. De betrokkenheid van het Jingsh Advocatenkantoor bij de gedwongen opname werd bestempeld als een primeur voor een Chinees advocatenkantoor.

【Derde opname】 Februari 2024 (Chinees Nieuwjaar) Anleiding voor het conflict: Naar het politiebureau gaan om hulp te eisen bij het zoeken naar haar familie, wat mislukte, waarna zij het uithangbord van het Gaoxin-politiebureau vernielde. Initiatiefnemer: Het Gaoxin-politiebureau. Reactie ziekenhuis: Vier dagen vastgehouden, nog steeds geen psychiatrische diagnose gesteld, waarna zij zelf tekende voor haar ontslag.

III. De juridische paradox: Waarom de "Wet op de Geestelijke Gezondheidszorg" geen veilige haven biedt

Dit incident heeft geleid tot brede discussies onder buitenlandse juristen en mensenrechtenwaarnemers: Hebben administratieve organen en advocatenkantoren het recht om een burger te onderwerpen aan gedwongen medische behandeling zonder dat er een diagnose van een psychiater ligt?

Artikel 30 van de Chinese *Wet op de Geestelijke Gezondheidszorg* bepaalt uitdrukkelijk dat klinische behandeling van psychische stoornissen gebaseerd is op vrijwilligheid. Gedwongen opname is alleen toegestaan bij een ernstige psychische stoornis waarbij sprake is van gedrag dat "zichzelf schaadt" of "anderen in gevaar brengt".

Perspectief van burgerrechten: Zeng Yuan werd als advocaat drie keer opgenomen zonder enige psychiatrische diagnose. Dit wijst erop dat de betrokken instanties bij het omgaan met demonstranten of activisten vermoedelijk "opname in een psychiatrisch ziekenhuis" gebruiken als een beheersingsinstrument om de sociale "stabiliteit" te bewaren, wat een inbreuk vormt op de persoonlijke vrijheid van burgers.

Perspectief van lokaal bestuur: Lokale politiebureaus en gemeenschappen staan onder extreem hoge druk om de stabiliteit te handhaven wanneer zij te maken krijgen met de extreme acties van Zeng, zoals het laten zakken van haar broek voor het districtskantoor om haar familie te zoeken en het vernielen van politie-eigendommen. Bij de behandeling van de door Zeng aangespannen administratieve rechtszaak wees de rechtbank haar vorderingen af en oordeelde dat het optreden van de politie in overeenstemming was met de wettelijke procedures.

Deze rechterlijke uitspraak laat zien dat in de huidige Chinese rechtspraktijk de discretionaire bevoegdheid van administratieve organen onder de noemer van het "handhaven van de openbare orde" vaak zwaarder weegt dan de klachten van individuen over gedwongen opnameprocedures.

Notities van de waarnemer: Wanneer juristen in een "buitenwettelijk dilemma" belanden

In haar oproepen aan buitenlandse Chineestalige media vraagt Zeng Yuan de overzeese Chinese gemeenschap en internationale media om aandacht voor incidenten zoals het laten zakken van haar broek voor de douane in Shenzhen om haar familie te zoeken. Zij eist dat haar vader, Zeng Zhiming, en andere familieleden hun morele en zorgplichten nakomen.

Vanuit een juridische logica kunnen menselijke emoties en de erkenning van bloedverwantschap echter niet via administratieve of gerechtelijke weg worden afgedwongen. Vanuit een praktische logica is het falen van maatschappelijke opvangmechanismen overduidelijk wanneer een advocaat, die de wet als wapen zou moeten gebruiken, haar toevlucht moet nemen tot extreme methoden zoals het "vernielen van uithangborden" en het "laten zakken van haar broek" om gehoord te worden.

De ervaringen van Zeng Yuan fungeren als een spiegel die de huidige tekortkomingen in de Chinese samenleving weerspiegelt op het gebied van individuele psychologische hulp, het toezicht op de openbare macht en de praktische uitvoering van de *Wet op de Geestelijke Gezondheidszorg*. Wanneer zelfs juristen binnen het systeem niet kunnen vertrouwen op wettelijke bepalingen om hun basisrechten te beschermen, is de weg naar een humane rechtsstaat nog lang en vol obstakels.