公开效忠也换不来安全：方星海被查揭开习近平时代官场生存逻辑Public Loyalty Fails to Buy Safety: Investigation of Fang Xinghai Unveils the Logic of Bureaucratic Survival in the Xi Jinping EraPublieke loyaliteit koopt geen veiligheid: Onderzoek naar Fang Xinghai onthult de overlevingslogica van de bureaucratie in het tijdperk-Xi Jinping

Een uiterst gestileerde aankondiging van een onderzoek, zonder specifieke details over de zaak, heeft Fang Xinghai, ooit een sleutelfiguur in de openstelling van de Chinese financiële sector, in een politieke afgrond gestort.

Op 24 juli 2026 maakten de Centrale Commissie voor Discipline-inspectie en de Nationale Toezichtscommissie van de Communistische Partij van China (CPC) bekend dat Fang Xinghai, voormalig lid van het partijcomité en vicevoorzitter van de China Securities Regulatory Commission (CSRC), wordt verdacht van "ernstige schendingen van de discipline en de wet" en momenteel wordt onderworpen aan disciplinair onderzoek en toezichthoudend onderzoek. De autoriteiten hebben de aard van zijn vermoedelijke overtredingen niet bekendgemaakt, noch hebben zij de bron van de zaak, het tijdstip van het onderzoek of de betrokken kwesties toegelicht. Er zijn bijna twee jaar verstreken sinds Fang in 2024 aftrad als vicevoorzitter van de CSRC. Dit verlate onderzoek bewijst eens te meer dat binnen het machtssysteem van de CPC pensionering nooit een grens van politieke veiligheid is.

De 62-jarige Fang is geen traditionele bureaucraat. Hij heeft een doctoraat in de economie van Stanford University en werkte op het hoofdkantoor van de Wereldbank in Washington D.C. Hij is een van de weinige technische functionarissen in de financiële bureaucratie van de CPC die beschikt over een combinatie van internationale opleiding, ervaring bij internationale instellingen en toezichthoudende ervaring op de Chinese kapitaalmarkten. Na zijn terugkeer naar China in 1998 werkte hij achtereenvolgens bij China Construction Bank, Galaxy Securities, de Shanghai Stock Exchange en het Shanghai Municipal Financial Services Office, waarna hij werd overgeplaatst naar het kantoor van de Centrale Commissie voor Financiële en Economische Zaken. Na de zware turbulentie op de Chinese aandelenmarkt in 2015 werd Fang benoemd tot vicevoorzitter van de CSRC, een functie die hij tot 2024 bekleedde.

Fangs carrièreverloop weerspiegelt bijna perfect de manier waarop de CPC in verschillende politieke tijdperken in het buitenland opgeleide technocraten heeft ingelijfd, ingezet en gecontroleerd. In de tijd dat Zhu Rongji en Zhou Xiaochuan de financiële en economische zaken leidden, had China dringend behoefte aan professionals die bekend waren met internationale financiële regels en konden communiceren met buitenlandse investeringsinstellingen. Fang liftte mee op deze golf en drong dankzij zijn buitenlandse geloofsbrieven, ervaring bij de Wereldbank en achtergrond in marktgerichte hervormingen door tot het centrum van de financiële macht.

Tijdens zijn ambtstermijn in Shanghai was Fang betrokken bij het stimuleren van hervormingsprojecten, zoals het toestaan dat buitenlandse private-equityfirma's RMB-fondsen wierven in Shanghai. Na zijn overstap naar de CSRC was hij lange tijd verantwoordelijk voor de openstelling van de kapitaalmarkten. Hij was betrokken bij het verruimen van de toegang voor buitenlandse investeerders tot de Chinese aandelen- en obligatiemarkten en stimuleerde diverse regelingen voor financiële derivaten. In de ogen van buitenlandse investeerders en financiële instellingen was Fang ooit een van de weinige hoge functionarissen in het financiële toezichtssysteem van Peking die marktwerking kon uitleggen, bekend was met internationale regels en effectief kon communiceren.

Professionele competentie was echter louter zijn toegangsbewijs tot het machtssysteem; het is nooit een systemisch schild geweest om hem te beschermen.

Van sollicitatiebrief tot publieke loyaliteit

Fang was niet louter een technocraat die zich begroef in professionele dossiers en de politiek van de CPC bewust meeed. Integendeel, hij toonde al vroeg de bereidheid om de hoogste macht proactief te benaderen en het vertrouwen van de organisatie te winnen via politieke stellingname.

Volgens openbare informatie schreef Fang kort nadat Xi Jinping in 2013 secretaris-generaal van de CPC werd, een brief aan Xi waarin hij zijn wens uitsprak om deel te nemen aan de nationale financiële besluitvorming en bij te dragen aan de ontwikkeling van de Chinese financiële sector. Vervolgens werd hij van Shanghai naar Peking overgeplaatst om aan de slag te gaan bij het kantoor van de Centrale Commissie voor Financiële en Economische Zaken, onder leiding van Liu He, de toenmalige directeur van het kantoor. Twee jaar later werd hij gepromoveerd tot vicevoorzitter van de CSRC, waarmee hij toetrad tot de rangen van functionarissen op viceministerieel niveau.

Fangs eerdere toespraken op internationale conferenties lieten ook zien dat hij er niet voor terugschrok om het politieke systeem van de CPC en het persoonlijke gezag van Xi Jinping publiekelijk te verdedigen. In een video van het Davos Forum die online circuleert, sprak hij lovend over het Chinese leiderschap en noemde hij Xi "de beste leider ter wereld". In een andere publieke discussie met westerse wetenschappers leverde hij kritiek op westerse democratische systemen en stelde hij dat ook westerse landen politieke hervormingen nodig hebben. Deze beelden zijn de afgelopen jaren weer opgedoken, wat een uiterst ironisch politiek contrast vormt met het huidige onderzoek naar zijn persoon.

Fang deed in het verleden zijn best om aan het Westen te bewijzen dat het gecentraliseerde model van de CPC beschikt over langetermijnplanning en executiekracht; ook probeerde hij aan Peking te bewijzen dat hij, ondanks zijn buitenlandse opleiding en achtergrond bij internationale instellingen, politiek betrouwbaar was. Zijn huidige situatie toont echter aan dat in een systeem dat de grenzen van individuele rechten niet erkent en waar de normen voor politieke loyaliteit voortdurend kunnen verschuiven, loyaliteit slechts tijdelijk nut oplevert en geen duurzame en effectieve veiligheid garandeert.

Loyaliteitsverklaringen uit het verleden worden niet automatisch de beschermengelen van vandaag, en het feit dat men ooit het volste vertrouwen genoot van de top, betekent niet dat men niet opnieuw tegen het licht wordt gehouden als het politieke klimaat omslaat.

Vertrekwens uit China mogelijk een gevarensignaal

De *Wall Street Journal* meldde op basis van bronnen die bekend zijn met de zaak dat Fang rond zijn pensionering probeerde naar Washington D.C. te vertrekken voor een hoge functie bij de Wereldbank, maar dat deze aanvraag werd afgewezen door het Organisatie-departement van het Centraal Comité van de CPC. Het rapport meldde tevens dat hij rond het tijdstip van de afwijzing documenten moest indienen bij het organisatie-departement waarin hij zijn gehele carrière in detail moest beschrijven. Deze eis werd door sommige ingewijden gezien als een signaal van een voorafgaande screening gericht op de functionaris.

De *Financial Times* meldde eveneens dat Fang na zijn aftreden te maken kreeg met beperkingen op het gebied van buitenlandse tewerkstelling en reizen. De autoriteiten hebben niet toegelicht of deze maatregelen direct verband houden met het huidige onderzoek, en de beschikbare openbare informatie is onvoldoende om te bewijzen dat zijn sollicitatie bij de Wereldbank de reden was voor het onderzoek.

Toch blijft dit detail van groot belang voor de observatie van het systeem.

Volgens het kaderbeheersysteem van de CPC kunnen hoge functionarissen, zelfs nadat zij hun oorspronkelijke functie hebben neergelegd, niet zoals gewone burgers vrijelijk over hun toekomstige carrière beslissen. Of zij bij internationale organisaties mogen werken, of zij voor langere tijd naar het buitenland mogen reizen en met welke buitenlandse instellingen zij contact mogen hebben, kan allemaal onderworpen blijven aan goedkeuring door het organisatie-departement. Voor een functionaris op viceministerieel niveau die lange tijd betrokken was bij de financiële besluitvorming en over een enorme hoeveelheid beleidsinformatie beschikte, betekent pensionering louter het beëindigen van de administratieve taken, niet het einde van de controle door de organisatie.

Fangs wens om terug te keren naar de Wereldbank was wellicht een normale carrièrekeuze; maar in een systeem dat internationale connecties, buitenlandse ervaring en mobiliteit over de grens onderwerpt aan politieke veiligheidsscreenings, kan de wens om de bureaucratie te verlaten worden uitgelegd als een afnemende loyaliteit, het zoeken naar een vluchtroute of het ontsnappen aan de controle van de organisatie.

Dit is precies het meest gevaarlijke aspect van de overlevingslogica in de Chinese ambtelijke wereld: niemand weet zeker wanneer een normale handeling een nieuwe politieke lading krijgt.

Technocraten veranderen van "hervormingskapitaal" in doelwit van achterdocht

Het onderzoek naar Fang staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren heeft de CPC onder de vlag van corruptiebestrijding en het beheersen van financiële risico's de zuiveringen in de bankensector, de effectenhandel, de verzekeringssector en de financiële toezichthouders voortdurend uitgebreid. Verschillende hoge financiële functionarissen, onder wie Yi Huiman, voormalig voorzitter van de CSRC, en Zhou Liang, voormalig vicevoorzitter van de National Financial Regulatory Administration, zijn achtereenvolgens onderzocht. Reuters merkte op dat het onderzoek naar Fang de lijst van onderzochte hoge financiële functionarissen verder uitbreidt, wat past in de trend van Peking om het toezicht en de controle van de centrale macht op de financiële sector te versterken.

Sinds het aantreden van Xi Jinping zijn de eisen van de CPC aan het financiële en economische systeem fundamenteel veranderd. Financiën worden niet langer primair gezien als een sector met professionele wetmatigheden en marktkenmerken, maar worden gedefinieerd als een belangrijk machtsdomein dat zich absoluut moet schikken naar het centrale politieke leiderschap. De primaire verantwoordelijkheid van financiële functionarissen is niet langer louter het handhaven van de marktstabiliteit, het verbeteren van toezichtsystemen of het bevorderen van kapitaalstromen, maar het waarborgen dat financiële middelen ten dienste staan van de politieke veiligheid en de nationale strategieën van de CPC.

In deze context zijn een internationale reputatie, bekendheid met westerse markten en het vertrouwen van buitenlandse investeerders niet noodzakelijkerwijs louter politiek kapitaal. Dergelijke functionarissen beschikken over een sterker professioneel oordeelsvermogen en bredere internationale contacten, en kunnen op beleidspunten van mening verschillen met de politieke lijn. In een sterk gecentraliseerde omgeving kan een grotere technische bekwaamheid en meer internationale contacten er soms juist toe leiden dat men sneller het doelwit wordt van achterdocht en voorzorgsmaatregelen.

Fang werd in het verleden veelvuldig ingezet omdat de CPC hem nodig had om China uit te leggen aan het internationale kapitaal; toen de beleidsfocus van de CPC verschoof van marktopenstelling naar politieke controle, verloor de geïnternationaliseerde technocratische koers die hij vertegenwoordigde zijn oorspronkelijke waarde. De *Wall Street Journal* zag het onderzoek naar hem als een signaal van een verdere klap voor de economische hervormers in China en wees erop dat de economische besluitvorming in het tijdperk-Xi Jinping steeds meer wordt georganiseerd rond politieke loyaliteit, terwijl de waarde van technische bekwaamheid in de bureaucratie blijft dalen.

Loyaliteit kent geen grenzen, dus veiligheid kent geen garanties

Of er bij Fang sprake is van economische corruptie, belangenverstrengeling of andere illegale handelingen, moet nog blijken uit completere bewijsvoering. De korte mededeling van de Centrale Commissie voor Discipline-inspectie kan een openbaar onderzoek niet vervangen, laat staan een rechterlijk proces. Elke specifieke beschuldiging dient te worden gebaseerd op toetsbaar bewijs.

De systemische problemen die door de zaak-Fang worden blootgelegd, hangen echter niet af van de uiteindelijke beschuldiging.

In een normale rechtsstaat wordt de vraag of een functionaris de wet heeft overtreden beoordeeld op basis van duidelijke wetgeving, onafhankelijk onderzoek en openbare gerechtelijke procedures. Overheidsfunctionarissen kunnen worden onderzocht, maar opsporingsinstanties moeten door de wet worden ingekaderd; gepensioneerde functionarissen kunnen een nieuwe carrière kiezen, en de staat kan hen niet louter op basis van de wil van de organisatie hun bewegingsvrijheid en recht op werk ontnemen.

Het disciplinaire en toezichthoudende onderzoek van de CPC is echter in de eerste plaats een gesloten systeem van interne partijcontrole. Het onderzoek wordt geleid door de regerende partij, de redenen voor de start ervan zijn doorgaans niet openbaar, de onderzochte persoon kan zich gedurende geruime tijd niet verdedigen via openbare gerechtelijke procedures, en de buitenwereld kan niet beoordelen of de zaak voortvloeit uit daadwerkelijke corruptiesignalen, interne machtsstrijd, beleidsmatige verantwoording of twijfels over politieke loyaliteit.

Deze institutionele structuur betekent dat CPC-functionarissen geen stabiele grenzen van hun rechten hebben, noch procedurele garanties om weerstand te bieden aan de politieke macht.

Wanneer men in de gunst staat, kan buitenlandse ervaring worden geprezen als een internationale visie; zodra er twijfel ontstaat, kan diezelfde ervaring worden gezien als een complexe achtergrond. Communicatie met buitenlandse instellingen kan worden gepromoot als het stimuleren van openheid; wanneer de politieke wind draait, kan het worden geherinterpreteerd als het hebben van te veel buitenlandse relaties. Het proactief schrijven van loyaliteitsbrieven kan een kans op promotie bieden, maar de houdbaarheidsdatum van die loyaliteit wordt bepaald door de macht, en de functionaris zelf heeft daar geen definitief antwoord op.

Zogenaamde loyaliteit is hier geen verplichting die via specifieke handelingen kan worden volbracht, maar een eindeloos politiek examen zonder duidelijke beoordelingsnormen.

De werkelijke waarschuwing van Fang Xinghai

Fangs ervaringen moeten niet louter worden samengevat als een persoonlijk drama van een in het buitenland opgeleide functionaris die besloot terug te keren naar China. Hij trad proactief toe tot de bureaucratie van de CPC, verwierf daarbinnen macht en status, en verdedigde dit systeem ooit publiekelijk. De politieke risico's waar hij vandaag de dag mee te maken heeft, maken juist deel uit van de operationele logica van ditzelfde systeem.

Wanneer de CPC behoefte heeft aan professioneel talent, kan zij buitenlandse elites oproepen met retoriek over hervorming, ontwikkeling en vaderlandsliefde; zodra deze mensen het systeem betreden, moet professionele competentie wijken voor politieke macht, moeten persoonlijke keuzes wijken voor organisatorische regelingen en moet internationale ervaring voortdurend worden getoetst. Zodra zij hun nut of het vertrouwen van de organisatie verliezen, kunnen bijdragen uit het verleden, persoonlijke capaciteiten en zelfs publieke loyaliteit de politieke machine er niet van weerhouden hen opnieuw te beoordelen en aan de kant te schuiven.

Fang was ooit een belangrijk gezicht waarmee de CPC een open houding toonde aan de internationale financiële markten, maar nu wordt hij bijna twee jaar na zijn pensionering plotseling onderzocht. Deze wending onthult geen incidenteel verhaal van een functionaris die tijdelijk uit de gratie is gevallen, maar de meest fundamentele overlevingsregel in de ambtelijke wereld van de CPC in het tijdperk-Xi Jinping: de veiligheid van een functionaris hangt niet af van wettelijk verankerde rechten, noch van professionele prestaties, maar van de politieke oordelen van de hoogste macht en haar organisatiesysteem, die op elk moment kunnen veranderen.

Wanneer de macht ongecontroleerd is, bestaat er geen haalbare norm voor loyaliteit; wanneer onderzoeken geen transparante grenzen hebben, kan niemand weten wanneer de harde klap zal vallen.

Fang geloofde ooit dat professionele competentie, internationale ervaring en politieke loyaliteit hem een plek binnen het machtssysteem van de CPC konden garanderen. Vandaag de dag vertelt zijn lot opnieuw aan die in het buitenland opgeleide elites die nog steeds illusies koesteren over het systeem: de CPC kan uw kennis, cv en internationale invloed nodig hebben, maar dat betekent niet dat zij uw waardigheid, vrijheid en veiligheid zal erkennen.

In deze politieke machine is het genieten van vertrouwen slechts een tijdelijke staat; gecontroleerd worden door de organisatie is de permanente realiteit.