Xi Jinping vertrekt naar Washington: Peking zet bilaterale onderhandelingen met grote landen buiten multilaterale arena

De week van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op hoog niveau begint in New York, waar bijna 130 staatshoofden en regeringsleiders naar verwachting aanwezig zullen zijn. De Chinese president Xi Jinping kiest niet voor New York, maar gaat deze week naar Washington om Trump te ontmoeten. Reuters meldde op 20 september dat de regeling werd waargenomen in de context van de financiering, oorlogsmediation en institutionele druk van de Verenigde Naties: China, een permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en een betalend land van de Tweede Vergadering van de Verenigde Naties, heeft zijn hoogste leiders afgesloten van de grootste multilaterale diplomatieke gelegenheid van het jaar, maar heeft ervoor gekozen om rechtstreeks de bilaterale onderhandelingen tussen de VS en China aan te gaan.

Het weerspiegelt een realistische volgorde in de huidige Chinese diplomatie: wanneer de kernbelangen van tarieven, zeldzame grond, kunstmatige intelligentie, Taiwan en de toeleveringsketen rechtstreeks met de Verenigde Staten moeten worden onderhandeld, hecht Beijing meer belang aan bilaterale kanalen van leiders die concrete uitwisselingsresultaten kunnen genereren dan aan de algemene toespraak van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Beijing blijft multilateralisme hoogheersen, maar diplomatie op het hoogste niveau legt steeds meer de nadruk op bilaterale mechanismen die rechtstreeks kunnen worden verhandeld.

China heeft de Verenigde Naties lang in het middelpunt van zijn ‘echte multilateralisme’ geplaatst en heeft kritiek op eenzijdige sancties, groepsbeleid en ‘kleine multilaterale’ regelingen onder leiding van de Verenigde Staten. China is ook de op een na grootste donor van de reguliere begroting van de Verenigde Naties. Volgens de VN-gegevens van september heeft China deze maand een reguliere begrotingssubsidie van 6,414 miljard dollar betaald, terwijl de Verenigde Staten 7,5 miljard dollar hebben betaald na een geschil, maar nog steeds een aanzienlijk bedrag verschuldigd. Beijing blijft de autoriteit van de Verenigde Naties benadrukken op systeemniveau en maakt gebruik van de Veiligheidsraad, de agenda voor vrede, ontwikkeling en de wereldwijde samenwerking in het zuiden.

Maar de keuzes op het niveau van de leiders zijn een andere kant. Xi reist deze keer niet naar New York, maar naar Washington om rechtstreeks met Trump te bespreken over handel, AI-beveiliging, belangrijke mineralen en veiligheid. China-Amerikaanse financiële teams hebben ook in New York een eerste raadpleging gevoerd. Voor Peking ligt de beslissing over deze kwesties voornamelijk bij de politieke instanties in de VS in China en niet bij de Verenigde Naties. Multilaterale platforms kunnen legitieme en internationale discussies aanbieden, maar kunnen geen alternatief zijn voor bilaterale onderhandelingen over tarieven, exportcontrole voor chips of licenties voor zeldzame landen.

Dit toont aan dat het ‘multilateralisme’ van de Chinese diplomatie en het ‘management van de betrekkingen tussen grote mogendheden’ verschillende functies vervullen.

In de Verenigde Naties kan China zichzelf vormen als een belangrijke speler in de ontwikkelingslanden, het wereldwijde zuiden en de bestaande internationale orde, met de nadruk op soevereiniteit, niet-interventie en het recht op ontwikkeling; in de top met de Verenigde Staten behandelt Beijing moeilijke kwesties die direct van invloed zijn op de binnenlandse industrie, technologie en strategische veiligheid.

Deze arbeidsverdeling verklaart ook waarom de afwezigheid van Xi in de Algemene Vergadering symbolisch is, maar niet betekent dat China de Verenigde Naties verlaat. China stuurt nog steeds hoge functionarissen naar buiten en blijft betrokken bij onderwerpen als de Veiligheidsraad, klimaat, ontwikkelingsfinanciering en vredesbehoud. Het is echt de moeite waard om te observeren dat het hoogste niveau van Beijing prioriteit geeft aan waar de tijd wordt besteed wanneer multilaterale instellingen in conflict staan met de Chinese en Amerikaanse grootmachten. Het antwoord is vrij duidelijk: Washington, niet New York.

De invloedssituatie van de Verenigde Naties zelf heeft deze keuze ook versterkt.

Tijdens de bijeenkomst van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties dit jaar bleven de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne voortduren en de Verenigde Naties werden geconfronteerd met fiscale bezuinigingen en de vermogens van bemiddeling. De regering van Trump heeft een deel van de middelen van de Verenigde Naties verminderd en zich uit een aantal instellingen teruggetrokken, terwijl ze onder gebrekkige druk betalingen maakten om het stemrecht te behouden. China heeft de terugtrekking of vermindering van de middelen van de Verenigde Staten vaak gebruikt als controlemateriaal om te bewijzen dat het multilateralisme steunt.

Als de grote wereldmachten echter steeds meer de neiging hebben om de belangrijkste strategische kwesties buiten de Verenigde Naties op te lossen, zal de institutionele autoriteit van de Verenigde Naties worden geconfronteerd met een andere erosie: niet de formele terugtrekking van de leden, maar belangrijke transacties worden verplaatst naar leidersbijeenkomsten, bilaterale mechanismen en kleine onderhandelingen.

Wat betreft de "Rode Muur" is het nog meer de moeite waard om te analyseren hoe China tegelijkertijd twee kanalen van internationale invloed exploiteert.

Een kanaal vertrouwt op de Verenigde Naties en het wereldwijde zuiden om de institutionele invloed uit te breiden door middel van ontwikkeling, soevereiniteit en multilaterale discussies; een ander kanaal richt zich op de Verenigde Staten, de Europese Unie en de belangrijkste buurlanden om rechtstreeks te onderhandelen over markttoegang, toeleveringsketens, cruciale mineralen en nationale veiligheid.

De afwezigheid van Xi Jinping van de algemene vergadering kan niet bewijzen dat Peking multilaterale diplomatie opgeeft, maar het laat duidelijk zien dat het hoogste niveau in het huidige kader van de Chinese en Amerikaanse concurrentie meer aandacht besteedt aan bilaterale onderhandelingen die de uitkomst van het beleid rechtstreeks kunnen veranderen. De sleutel tot het testen van deze strategie in de toekomst is niet of er een VN-verklaring optreedt, maar of Beijing tegelijkertijd zijn multilaterale discussies kan handhaven, een gecontroleerd concurrentiemechanisme met de Verenigde Staten kan opzetten en twee sets diplomatieke logica kunnen vermijden.